Patiëntcohorten als versneller van nieuwe kankerbehandelingen

Patiëntcohorten als basis voor geneesmiddelontwikkeling

De afgelopen jaren is binnen het Patient Cohorts Platform hard gewerkt aan het opbouwen en verder doorontwikkelen van tien landelijke patiëntcohorten. Tegelijkertijd zijn belangrijke stappen gezet in het verzamelen en ontsluiten van real-world data, het beschikbaar maken van biomaterialen en genomische informatie en de verbinding met het vroegklinische trialplatform.

“De afgelopen jaren hebben we belangrijke stappen gezet in het verder ontwikkelen van de patiëntcohorten”, zegt Jeanine Roodhart, leider van het innovatieplatform Patiënt Cohorten van Oncode Accelerator. “We hebben de cohorten verder opgebouwd en met elkaar verbonden en werken aan het steeds beter beschikbaar maken van klinische data, weefsel en bloed voor preklinische geneesmiddelontwikkeling. Ook zetten we samen met Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) stappen richting realtime dataverzameling, waarbij we data steeds meer automatisch uit dossiers kunnen halen. Hiervoor ontwikkelen we minimaal noodzakelijke datasets om tot meer uniformiteit te komen.”

De patiëntcohorten – goed gedefinieerde groepen patiënten met specifieke kankertypen – maken het mogelijk om kennis, data en biomaterialen uit verschillende patiëntgroepen samen te brengen. Daarmee ontstaat een infrastructuur die niet alleen onderzoeksgroepen beter met elkaar verbindt, maar ook nieuwe mogelijkheden biedt om patiënten gerichter te identificeren en te selecteren voor onderzoek en klinische studies.

“De cohorten ondersteunen en bij elkaar brengen maakt het mogelijk voor de betrokken onderzoeksgroepen van elkaar te leren door het beste uit elk cohort te halen”, zegt Roodhart. “Hiermee zorgen we voor de koppeling tussen klinische data, weefsel en bloed zodat dit gebruikt kan worden voor preklinische geneesmiddelontwikkeling. Door real time goede kwaliteit data te registeren, kunnen we ook gericht vragenlijsten uitsturen naar patiënten en hen benaderen voor een geschikte trial. Zo ontwikkelen we een systeem waarin we kunnen leren van alle patiënten en nieuwe behandelopties sneller beschikbaar krijgen voor hen.”

Gerichte samenwerking

Het samenbrengen van bestaande kennis, infrastructuur en expertise is een belangrijk onderdeel van de aanpak van Oncode Accelerator. Publieke en private partners werken hierbij samen om de verschillende onderdelen van het ontwikkelproces beter met elkaar te verbinden. De subsidietoekenning vanuit het Nationaal Groeifonds had een cruciale rol om dit zo snel mogelijk te realiseren.

“Het is fantastisch om te zien hoe snel het is gelukt om te professionaliseren in een hecht samenwerkende groep”, aldus Miriam Koopman, een van de initiatiefnemers van Oncode Accelerator. “We hebben nu een helder overzicht van al bestaande kennis en samenwerking en wat we van elkaar kunnen leren.”

Hiermee ging een jarenlange wens in vervulling, stelt Agnes Jager. “Er waren al eerder initiatieven om de doelen te realiseren die Oncode Accelerator nu nastreeft, maar die bleken toch altijd moeilijk tot uitvoering te brengen. Nu komt alles bij elkaar en staan alle stoplichten op groen of minstens oranje. Er moet nog veel gebeuren – realiseren dat systemen op elkaar aansluiten bijvoorbeeld – maar er staat geen stoplicht meer op rood. Dit hadden we afzonderlijk nooit voor elkaar gekregen. We zullen nu snel het effect gaan zien op patiëntniveau, we kunnen efficiënter de patiënten selecteren die in een studie passen. En we gaan op deze manier nieuwe innovatieve geneesmiddelen sneller bij de patiënt brengen, wat natuurlijk fantastisch is.”

Van patiëntcohorten naar Demonstrator Projects

Met de basis die de afgelopen jaren is gelegd, ontstaat ruimte voor de volgende fase. “Veel laboratoriumvindingen vinden niet hun weg naar de patiënt, en in de gevallen waarin dit wel lukt duurt het te lang”, zegt Roodhart. “Om hierin verbetering en versnelling te brengen, gebruiken we de patiëntencohorten voor Demonstrator Projects, waarin nieuwe kankertherapieën worden ontwikkeld en getest in samenwerking met bedrijven en onderzoekers. Zo kunnen we sneller preklinische studies doen, gebaseerd op real world evidence via de patiëntencohorten.”

Op dit moment worden tien patiëntencohorten ondersteund door Oncode Accelerator. De cohorten verschillen in type kanker en opzet, maar delen de ambitie om patiëntdata en lichaamsmateriaal op een gestandaardiseerde en toekomstbestendige manier beschikbaar te maken voor onderzoek.

Belangrijke voorwaarden voor de cohorten zijn landelijk draagvlak en daarmee ook landelijke dekking. Daarnaast moet sprake zijn van informed consent van patiënten voor het gebruik van hun data en lichaamsmateriaal, moeten data en materialen gedeeld kunnen worden en moeten de cohorten aansluiten op de vragen van de Demonstrator Projects.

Koopman: “We hebben heldere selectiecriteria opgesteld, want het proces moet transparant zijn. Bij de tot nu toe ondersteunde cohorten zitten ook zeldzame kankertypen. Ik ben trots dat we nu al een aantal Demonstrator Projects hebben lopen.”

Tussen de al ondersteunde cohorten noemt Jager het Prospectief Landelijk CRC cohort (PLCRC) echt een voorbeeld. Het is baanbrekend geweest dat het is gelukt om dit tot stand te brengen in een tijd waarin cruciale elementen als registratie aan de bron, informed consent en secundair gebruik nog veel moeilijker waren. Onderzoek met deze real-worlddata heeft al bewezen de praktijk van morgen te kunnen veranderen. Met zo’n prachtig voorbeeld is de motivatie alleen maar groter het prospectieve Dutch Breast Cancer Cohort (DBCC) langs eenzelfde lijn vorm te geven.

Verbeterstappen

Natuurlijk moeten nog belangrijke stappen gezet worden. Jager: “De net gestarte cohorten moeten snel groter worden en de toegang tot bloed en tumorweefsel van deze patiënten moet worden geoptimaliseerd. Nog belangrijker is dat de drie innovatieplatforms en de vier ontwikkelpijplijnen binnen Oncode Accelerator elkaar onderling nog beter gaan vinden. Voor het intensiveren van deze samenwerking is nu ruimte. Het zal de translatie en vroeg klinische studies mogelijk maken die nodig zijn om onze doelen te bereiken.”

Roodhart vult aan: “En er is nog een verdiepingsslag nodig. Vaak zijn in de cohorten nog geen sequencing- of eiwitdata opgenomen. Verder hebben we in een aantal cohorten meer patiëntendata nodig. Naarmate de vragen van Demonstrator Projecten specifieker worden, worden de patiëntenaantallen helaas snel kleiner. Hoe beter de data, hoe beter de resultaten van de Demonstrator Projects kunnen worden gebruikt.”

Een volgende stap is het verder ontwikkelen van de verbinding tussen patiëntcohorten en vroegklinisch onderzoek. Ook TwiCs-onderzoek biedt hiervoor kansen: Trials within Cohorts, een pragmatisch onderzoeksdesign dat een gerandomiseerde klinische trial nestelt binnen een bestaande observationele cohortstudie. “We wachten nog op de data van de eerste TwiCs die eind dit jaar zal worden afgerond”, zegt Koopman.

“We zullen de tien jaar die voor Oncode Accelerator staat nodig hebben”, zegt Jager, “maar ik ben overtuigd dat we in die jaren veel gaan bereiken. De kracht zit in de kruisbestuiving. Niet op eilandjes blijven zitten.”