Een nieuwe kaart voor betere therapieën voor kinderen

Fotocredit: Alisa Potter

Veel kankertherapieën richten zich op eiwitten op kankercellen. Moderne immuuntherapieën herprogrammeren bijvoorbeeld het immuunsysteem van de patiënt om specifieke eiwitten te herkennen en aan te vallen die wel aanwezig zijn op tumorcellen, maar niet op gezonde cellen. Dit is een krachtige aanpak, maar het is cruciaal om het juiste doelwiteiwit te kiezen en te zorgen dat dit eiwit écht kankerspecifiek is. Als het eiwit ook aanwezig is in gezond weefsel, kunnen behandelingen ernstige bijwerkingen veroorzaken. 

Onderzoekers beschikken over verschillende middelen om  kankerspecifieke eiwitten te selecteren voor doelgerichte therapie. Een krachtige benadering is om alle eiwitten die aanwezig zijn in het gezonde menselijke lichaam in kaart te brengen, en vervolgens eiwitten te identificeren die wel in tumoren voorkomen maar niet in die referentiekaart. Wetenschappers hebben inmiddels gedetailleerde ‘atlassen’ ontwikkeld van de eiwitten die in verschillende delen van het gezonde volwassen lichaam voorkomen, waardoor geneesmiddelontwikkelaars over een duidelijke leidraad beschikken. Maar de biologie van kinderen verschilt fundamenteel van die van volwassenen. Tijdens de ontwikkeling van hun lichaam en immuunsysteem worden eiwitten voortdurend aan- en uitgeschakeld. Voor kinderen bestaat een dergelijke kaart nog niet, althans nog niet. 

Een prestigieuze KWF-subsidie om de eerste uitgebreide pediatrische veiligheidsreferentie te ontwikkelen 

In augustus 2026 ontvingen Fabio Marino (Universiteit Utrecht Biomolecular Mass Spectrometry and Proteomics, afdeling Pharmaceutical Sciences, UIPS, Faculteit Bètawetenschappen, The Netherlands Proteomics Centre, NPC) en Sebastiaan van Heesch (Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie, Oncode Institute) – beiden expert binnen de Therapeutic Vaccines Workstream van Oncode Accelerator – een prestigieuze KWF-subsidie om deze uitdaging aan te pakken. Zij werken samen met Ronald de Krijger en Charlotte Sewing, en met ondersteuning van Simon Venneman, van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie om de eerste uitgebreide atlas van eiwitten en eiwitfragmenten in gezond kinderweefsel te bouwen.

"Kinderen zijn geen kleine volwassenen," legt Sebastiaan van Heesch uit. "Met deze atlas willen we een veiligheidsreferentie creëren die specifiek is voor kinderen, zodat nieuwe therapieën sneller én veiliger naar de kliniek kunnen worden gebracht." Dit project bouwt voort op eerder werk van de onderzoeksgroep van Van Heesch en op werk dat Fabio Marino in een industriële context heeft geleid, waarin het zogenaamde "Dark Proteome" in kaart werd gebracht: een volledig nieuwe klasse veelbelovende therapeutische doelwitten tegen kanker, verborgen in delen van onze genetische code die vroeger over het hoofd werden gezien. De ontdekking van het Dark Proteome biedt grote kansen voor de ontwikkeling van nieuwe kankertherapieën, maar betekent ook een compleet nieuwe verzameling eiwitten waarvan de aanwezigheid in gezond kinderweefsel onbekend is. De onderzoekers zullen dit tot dusver onderbelichte deel van de menselijke biologie meenemen in hun atlas. 

Het team maakt daarnaast gebruik van geavanceerde technologieën ontwikkeld in de groep van Fabio Marino om de eiwitten in gezond kinderweefsel op te sporen. Labapparatuur en -infrastructuur bij het Prinses Máxima Centrum en de Universiteit Utrecht, medegefinancierd door Oncode Accelerator, ondersteunt het werk – een treffend voorbeeld van ambitieus en impactvol onderzoek dankzij investeringen in gedeelde infrastructuur. 

Fabio Marino vat het samen: "Je kunt niet beschermen wat je niet in kaart hebt gebracht. Met dit project bouwen we een betere veiligheidsatlas voor kinderen. Daarmee maken we een verbeterslag ten opzichte van de bestaande methodes om het risico van kankertherapieën te voorspellen, en dragen we bij aan de veiligheid van de volgende generatie therapieën voor kinderkanker."